Door Charles Brook

Technologische uitvindingen gaan historisch gezien gepaard met een hoge mate van efficiëntie. Zo hadden we lang geleden als eerste de uitvinding van landbouwgereedschap- en machines, daarna kwam de industriële revolutie en nu bevinden we ons in de digitale era en zien we een groeiende automatisering. Zoals Bill Gates zei: “Welke technologie je ook gebruikt in een bedrijf, wanneer je een efficiënte operatie automatiseert, wordt deze alleen nog maar efficiënter.”

Dit brengt voor een bedrijf veel voordelen met zich mee, zoals besparing op tijd, kosten en middelen. Maar de altijd maar groeiende honger naar efficiëntie in onze cultuur kan ook een belemmering zijn voor groei op een andere, fundamentelere manier.

In een wereld die steeds meer online functioneert, is alles dichterbij en toch verder weg dan ooit tevoren. Je hebt snel overal toegang toe, binnen de twaalf tijdzones leg je contact binnen een fractie van een seconde. Maar deze digitale verbinding kan uiteindelijk leiden tot minimale menselijke connecties. Niet alleen de huidige technologie, maar ook onze westerse drang naar efficiëntie kan op den duur relationeel leiderschap vervangen. Efficiëntie kan leiden tot verbroken relaties, verminderde creativiteit en zelfs onze planeet schaden. Wanneer we prioriteit geven aan efficiëntie, trekken we het succes van onze organisatie in twijfel.

Efficiëntie alleen is niet genoeg
“In de toekomst kan innovatie alleen positief bijdragen, als het gebaseerd is op oprechte en voortdurende inspanningen om de gehele mensheid te verheffen.” – Marc Benioff en Monica Langley, Trailblazer: ‘The Power of Business als het grootste platform voor verandering’.

Volgens dr. Gail Bradbook, oprichter van Extinction Rebellion, is “klimaatverandering het grootste probleem van een systeem dat voor ons niet meer werkt.” Kort gezegd: het is een systeem dat efficiëntie vooropstelt. Aangezien de langetermijngevolgen voor onze aarde geen rol spelen bij efficiënt handelen, wordt het milieu een heikel onderwerp dat de groei van onze perfect geoliede machine afremt.

Efficiëntie houdt geen rekening met gevolgen op de lange termijn. Maar het houdt ook geen rekening met mogelijke gevolgen op de korte termijn. Tijdens de TED-bijeenkomst van 2019 stelde Margaret Heffernan, voormalig CEO van vijf bedrijven, vast dat we gewend zijn te denken in ‘just-in-time’ management. Nu is het van belang dat we ‘just-in-case (in het geval dat)’ denken om van een efficiënt naar een robuust systeem over te gaan.

Een systeem dat gebouwd is op efficiëntie, vereist een meetbare toekomst. Iets dat de cijfers er goed uit laat zien. Maar wij hebben geen meetbare toekomst, zo zegt Ron Heifetz. “Er schuilt een tegenstelling in helemaal veilig willen zijn in een universum dat van nature afhankelijk is van het moment en in beweging is.”

Maar omdat van leiders vaak verwacht wordt dat ze hun bedrijf efficiënt organiseren, zegt Heffernan dat we kunnen proberen “een voorspelbare realiteit te forceren in een wereld die oneindig verrassend is. Wat valt daarbuiten? Alles wat niet gemeten kan worden, en dat is zowat alles wat belangrijk is.”

Vertrouwen als hoogste waarde

“Als vertrouwen niet je hoogste waarde is … zullen de werknemers weglopen. Klanten lopen weg, investeerders lopen weg, leiders lopen weg en het zullen er elke dag meer zijn. ” Marc Benioff, in een interview met Fortune

In de kern plaatst efficiëntie de aandeelhouders boven andere belanghebbenden. Aandeelhouders houden van cijfers, data en een echte of veronderstelde voorspelbaarheid. Maar klanten en werknemers vinden dat minder belangrijk. Hun verbinding met een bedrijf is gebaseerd op de relatie en kun je niet behouden tenzij vertrouwen een kernwaarde van het bedrijf is.

Efficiëntie heeft niets op met vertrouwen en kan daarnaast niet behendig reageren op belangrijke sociale kwesties. Vanwege het groeiende publieke wantrouwen jegens technologiebedrijven stelt Marc Benioff dat “bedrijven en de mensen die ze leiden, het zich niet langer kunnen veroorloven om bedrijfsdoelstellingen te scheiden van de sociale kwesties die hen omringen.”

Margaret Heffernan predikt: “Daarom zijn bedrijven verrast wanneer plastic rietjes en tassen en flessenwater van de ene op de andere dag veranderen van een belangrijk naar een afgekeurd product, en verbijsterd wanneer een verandering in de sociale mores sterren verandert in paria’s en collega’s in verschoppelingen …” besluit ze. “Het is niet alleen zo dat efficiëntie ons niet helpt, het ondermijnt en tast specifiek ons aanpassings- en reactievermogen aan.”

Relationeel leiderschap is een levenslijn
“Het waren geen data of technologie”, zeiden ze. “Het waren mijn vrienden en mijn collega’s die me op de been hielden.” – Margaret Heffernan, TED-bijeenkomst 2019

Heffernan beschrijft hoe de coach van het Engelse Saracens rugbyteam koos voor een inefficiënte maar veel effectievere manier van coachen. Buiten het wedstrijdseizoen werden de spelers meegenomen op een skitrip en naar bezoeken aan sociale projecten in Chicago. Met het oog op efficiënt gebruik van tijd en budget, was het een slecht idee. Maar, zo vertelt Heffernan, “de spelers kwamen allemaal terug met een hernieuwd gevoel van loyaliteit en solidariteit…ze lieten zien wat de manager ‘balans’ noemt: rotsvaste toewijding naar elkaar toe. Hun tegenstanders hebben hier ontzag voor, maar zijn nog steeds te veel in beslag genomen door efficiëntie om dit ook te proberen.”

Wanneer de onvermijdelijke, onverwachte momenten van pech in het leven ons bereiken, zijn het onze vriendschappen en relaties die ons op de been houden. Het is onze relatie met elkaar die ons verbonden houdt met wat er echt toe doet. Efficiëntie is een middel om een doel te bereiken. Het was nooit bedoeld om ons vertrouwen te schaden, of de toekomst, of de planeet zelf. We moeten het gewoonweg niet meer bovenaan de prioriteitenlijst zetten als van ons een reactie verwacht wordt op de klimaatcrisis of op sociale kwesties, of op relationele problemen in onze eigen teams.

Blijf in gesprek met ons en bekijk ons programma Leading with Meaning and Purpose, ontworpen om jou opnieuw te verbinden met wat voor jou belangrijk is.